gr.II

„Tu kółko, tam kreska” – kilka słów
o grafomotoryce

 

Rozwój motoryki jest kluczowy dla prawidłowej sprawności fizycznej, a także ogólnego funkcjonowa  dziecka, należy zwrócić na niego szczególną uwagę. Gdy przebiega bez problemów jest doskonalą podstawą do nauki pisania i czytania, koncentracji, orientacji przestrzennej, koordynacji wzrokowo- ruchowej. Motoryka nie jest czymś co mamy od zawsze. Musimy ją ćwiczyć poprzez nieustanny, swobodny ruch i działania sterowane, dzięki którym poprawia się sprawność ruchowa ciała.

Ważne jest aby prawidłowo stymulować rozwój ruchowy dziecka więc należy pamiętać, że priorytetem jest motoryka duża, czyli rozwijania ogólnej sprawności ruchowej,  później można przejść do rozwoju motoryki małej. Nie możemy, zatem wymagać od dziecka, które nie potrafi przejść po wąskiej kładce lub złapać piłki, aby zgrabnym ruchem narysowało szlaczek lub napisało swoje imię.nia dziecka, należy zwrócić na niego szczególną uwagę. Gdy przebiega bez problemów jest doskonalą podstawą do nauki pisania i czytania, koncentracji, orientacji przestrzennej, koordynacji wzrokowo- ruchowej. Motoryka nie jest czymś co mamy od zawsze. Musimy ją ćwiczyć poprzez nieustanny, swobodny ruch i działania sterowane, dzięki którym poprawia się sprawność ruchowa ciała.

Grafomotoryka to szereg ćwiczeń przygotowujących dzieci do nauki pisania (GRAFIKA – zapis, MOTORYKA – zdolność wykonania różnych czynności ruchowych). Zanim dziecko rozpocznie naukę pisania należy rozwinąć u niego sprawności psychomotoryczne, gdzie podstawową rolę odgrywają:

- orientacja w przestrzeni ( góra, dół, lewo, prawo, nad, pod, itp.) – pomaga to dziecku w rozpoznawaniu i odtwarzaniu kierunku pisania

- pamięć ruchowa – czyli umiejętność przetwarzania obrazu graficznego na obraz ruchu.

Okresem przygotowawczym do rysowania i pisania jest okres tzw. bazgrot. Około drugiego roku życia dziecko stawia kropki stukając ołówkiem, robi nieregularne ruchy koliste. Później pojawiają się linie poziome, a następnie pionowe. Dziecko zachęcone przez dorosłych, zmierza do narysowania konkretnego przedmiotu, lecz jego możliwości techniczne są jeszcze niewielkie. Dopiero trzylatek rysuje koło, to znaczy coś w rodzaju zamkniętej linii. Następnie rysuje skrzyżowane linie poziome i pionowe.

Czterolatek rysuje coś w rodzaju prostokąta i kwadratu. Nie planuje rysunku, dopiero po fakcie mówi, co narysował. Natomiast to, co pragnie narysować najczęściej jest mało podobne do przedmiotu. Sześciolatek umie rysować już na określony temat, stara się odwzorować litery drukowane i pisane.

1. Etapy rozwoju chwytania kredek przez dzieci

Etap pierwszy – chwyt cylindryczny – od 1 do 2 lat

Etap drugi – chwyt palczasty – od 2 do 3 lat

Etap trzeci – zmodyfikowany chwyt trójpunktowy – od 3 i ½ roku do 4 lat

Etap czwarty – chwyt trójpunktowy zwany także trójpalcowym, trzypunktowym, szczypcowym, pensetowym – od 4 i ½ roku do 7 lat

ŹRÓDŁO: HTTPS://WEB.FACEBOOK.COM/SENSORYKAWILANOW

 

Prawidłowe trzymanie przyboru do pisania lub rysowania polega na objęciu go trzema palcami: kciukiem, palcem wskazującym (który naciska narzędzie od góry) oraz środkowym w odległości ok. 1,5 – 2 cm od czubka. Pędzel trzymamy w odległości 5-7 cm od końca. Dziecko nie powinno ściskać przyboru zbyt mocno.

W okresie pięciu, sześciu lat życia zaczynają pojawiać się różnice indywidualne. Jedne rysunki są bardzo ubogie, schematyczne, inne bogate w szczegóły, pięknie pokolorowane. U tych samych dzieci szlaczki i litery są kanciaste, nie mieszczą się w liniaturze lub są bardzo ładne, staranne, podciągane od linii do linii. Różnice takie zależą od wielu czynników:

- ogólnego rozwoju umysłowego dziecka;

- doświadczeń w rysowaniu;

- ogólnej sprawności ruchowej;

- rozwoju elementarnych funkcji percepcyjno – motorycznych zaangażowanych w czynności rysowania.

Kiedy zacząć naukę “prawidłowego” chwytania kredki?

ŹRÓDŁO: HTTP://INFOGRAFIKA.WP.PL/

Wydaje się, że naukę warto zacząć, gdy dziecko zaczyna dużo rysować – 3-latka łatwiej uczyć dobrych nawyków od początku niż potem korygować złe, co trwa dłużej i jest trudniejsze. Jeszcze jakiś czas temu w diagnozie gotowości szkolnej pojawiała się prośba o weryfikowanie prawidłowego chwytu.

 SPOSOBY USPRAWNIANIA GRAFOMOTORYKI

1.Na rozwój manualny wpływa ogólny rozwój fizyczny dziecka. Nie zabraniajmy, więc mu biegania, wspinania się, czołgania, czy jazdy rowerkiem, „bo się spocisz i zachorujesz”. Bardzo ważnym elementem w nabieraniu płynności ruchów jest samoobsługa dziecka: wiązanie butów, zapinanie guzików. Budowanie, lepienie, majsterkowanie, wycinanie to również baza do usprawniania precyzji rąk. W procesie przygotowania dzieci do nauki pisania pierwszoplanowe miejsce zajmują metody czynne, polegające na własnym działaniu.

Wszystkie chwyty inne niż te przedstawione, jako „prawidłowe” powodują, że nacisk na ołówek lub kartkę jest zbyt silny lub zbyt luźny, a co za tym idzie kontrolowanie przez dziecko swoich ruchów i ruchu kredki jest utrudnione. Należy jednak pamiętać, że jeśli coś jest utrudnione, to nie oznacza, że jest niemożliwie. Z dziećmi często sprawdzają się rozwiązania proste, ale kreatywne. Przy nauce chwytania kredek pomogła np. nazwanie palców, które trzymają kredkę – królem i królową, a tego, który podtrzymuje kredkę od dołu – ich pomocnikiem. Są też inne pomoce:

  • Kredki stożkowe i/lub trójkątne w przekroju

Kredki trójkątne w przekroju nazywane także ergonomicznymi pomagają dzieciom wypracować prawidłowy chwyt trójpunktowy, kredki stożkowe – chwyt trójpunktowy zmodyfikowany, ponieważ niejako go wymuszają.

  • Ćwiczenia wzmacniające motorykę małą

Ćwiczenia doskonalące sprawność grafomotoryczną i umiejętność pisania należy wykonywać systematycznie, najlepiej codziennie przez ok. 5-10 minut. Trening powinien każdorazowo rozpocząć blok ćwiczeń rozwijających ogólną sprawność ruchową. Po rozgrzewce ruchowej nastawionej na rozruch wszystkich stawów ręki przechodzimy do ćwiczeń manualnych, usprawniających małe ruchy ręki (dłoni, nadgarstka, palców).

  • Trenowanie samoobsługi

Zanim dziecko zacznie pisać, musi przejść kilka bardzo ważnych kroków, które przygotują je do pisania krętych linii. Te kroki to:

1) samoobsługa, 2) chwyt dłoniowy i pęsetkowy (trzypunktowy) i 3) używanie niepiszącej ręki do trzymania papieru.

  • Nakładki

Dostępne są także nakładki profilaktyczne lub korygujące niewielkie niedoskonałości chwytu

Propozycje zabaw do zabaw i ćwiczeń z dziećmi:

- Zakładanie słomek na wykałaczki wbite w kartonik, z tym poradzą sobie nawet najmłodsze maluchy, choć zabaw wymaga precyzji i skupienia uwagi.

- Zabawy manualne w piasku, przesypywanie, poszukiwanie różnych przedmiotów, zakopywanie. Wszelkiego rodzaju zabawy z masami plastycznymi, piaskiem kinetycznym dostarczają dziecku sensorycznych wrażeń i uwrażliwiają.

- Różne zabawy słomką, tu przenosimy z jednej miseczki na drugą ziarna fasoli, ale można też puszczać bańki mydlane do kubeczka tworząc piękne obrazy.

- Przenoszenie rożnych przedmiotów za pomocą szczypiec i kombinerek. Wspólne odkrywanie zawartości skrzynki narzędziowej, porównywanie, nazywanie różnych śrubek i kołków.

- Zabawy z żelowym woreczkiem, to dostawa bodźców sensorycznych i trening paluszków, po kliknięciu na zdjęcie przejdziecie do pełnego opisu zabawy.

- Lepienie z plasteliny, robienie wałeczków.

- Segregowanie, układanie i manipulowanie różnymi przedmiotami.

- Zakręcanie i odkręcanie nakrętek, dopasowywanie według wielkości.

- Układanie wzorów z zapałek

- Przewlekanie, nawlekanie, wyszywanie itp.

- Druciki kreatywne.

- Zabawy i twórczość w glinie. To doskonały materiał plastyczny nieco twardszy od plasteliny.

-Manipulowanie łyżeczką, karmimy piłeczkowego stworka.

- Nawlekanie nakrętek od butelek na wykałaczki według wzoru.

- Malowanie farbami, pędzelkiem i dłońmi.

- Wbijanie gwoździ.

- Zakładanie gumek na wbite gwoździe, przekładanie ich i zabawa kulkami, doskonała praca palców i dłoni.

- Wkręcanie i wykręcanie śrubek.

- Patyczkowe zabawy.

- Zabawy z lodem, to doskonały pomysł na upalne lato.

- Zabawa w dyrygenta i malowanie patyczkami.

- Kolorowanki edukacyjne.

- Łowienie makaronowych rybek za pomocą słomek.

- Ćwiczenia zapinani i odpinania na zrobionej w domu tablicy manipulacyjnej.

- Wspólne gotowanie i krojenie.

- Pisanie, rysowanie i różne zabawy z wysypanym na tacy piasku, soli lub bułce tartej.

- Zabawy klockami lego i szablonami.

- Paluszkowe zabawy.

- Barwienie soli i zabawy z kolorową solą to nie tylko zabawa sensoryczno-plastyczna, ale również świetnie ćwiczenie małej motoryki.

- Majsterkowanie dla dzieci, kręcenie śrubokrętem i wkręcanie śrubek w styropian, to dokonała aktywność niezwykle trenująca dłonie i paluszki.

 

ZRÓBCIE TO RAZEM!

DOMOWA CIASTOLINA. Dzieci uwielbiają zabawę ciastoliną, a te, które za nią nie przepadają, tym bardziej potrzebują z nią kontaktu, aby się oswoić i wspomóc rozwój małej motoryki. Poniżej przepis jak ugotować własną ciastolinę w domu! Będzie naturalna, a tym samym BEZPIECZNA, dla dzieci.

Będą potrzebne:

- 2 szklanki mąki pszennej

- 1 szklanka soli (drobnej, nie kryształki)

- 2 łyżki oleju roślinnego

- 2 łyżki (płaskie) proszku do pieczenia

- 1, 5 szklanki gorącej wody (takiej, co to dopiero się przegotowała)

 Jak to zrobić?

WSZYSTKIE CZYNNOŚCI POWINNY BYĆ WYKONANE WSPÓLNIE Z DOROSŁYM!

Wsypujemy barwnik spożywczy do szklanki gorącej wody i rozpuszczamy. Następnie wodę wlewamy do mąki, soli, oleju i proszku do pieczenia. Całość mieszamy. Masę wyrabiamy przez chwilę rękami.

Dobrej zabawy!

 

LITERATURA:


A. Balejko, „Jak pokonać trudności w mówieniu, czytaniu i pisaniu”
M. Bogdanowicz, „Psychologia kliniczna dziecka w wieku przedszkolnym”
M. Dmochowska, „Zanim dziecko zacznie pisać”
E. Gaweł, „Ćwiczenia grafomotoryczne”
Z. Handzel, „Dyktanda graficzne”
A. Lüke, „ Sztuka pisania czyli Ty i twój charakter”
I. Majchrzak, „Wprowadzenie dziecka w świat pisma „
H. Nartowska, „Różnice indywidualne, czy zaburzenia rozwoju dziecka przedszkolnego”
W.  Szumu, „Rysowane wierszyki”
T. Wróbel, „Pismo i pisanie w nauczaniu początkowym”
M. Żytko, „Pisanie - żywy język dziecka”
http://www.ppp8.pl/Poradnia/Oferta_files/kacik/Cwiczenia_grafomotoryczne_artykul.doc
http://www.prolis.pl/content/32-dobor-wlasciwej-nakladki
http://www.godmother.pl/blog/jak-nauczyc-dziecko-prawidlowo-trzymac-kredke

 

 

Opracowała: Natalia Filipska

ŻYWIENIE DZIECKA I NIE TYLKO

 

CHARAKTERYSTYKA WIEKU PRZEDSZKOLNEGO

Okres od 4. do 6. roku życia dziecka charakteryzuje:

  • nieco wolniejsze tempo wzrastania dziecka w porównaniu z okresem niemowlęcym i poniemowlęcym; w czasie każdego roku przyrost wysokości ciała dziecka wynosi średnio 5-7 cm, natomiast masy ciała 2-3 kg
  • pojawienie się pierwszych cech dymorfizmu płciowego; np. obfitsze gromadzenie się tkanki tłuszczowej u dziewcząt
  • intensywny rozwój pamięci; zapamiętane z tego okresu życia obserwacje, dotyczące np. sposobu żywienia, są bardzo istotne z punktu widzenia kształtowania się prawidłowych bądź nieprawidłowych nawyków żywieniowych
  • duża aktywność fizyczna dziecka; ten aspekt rozwoju dziecka znajduje uzasadnienie w zaleceniach żywieniowych opracowanych dla tej grupy wiekowej.

Zalecenia dotyczące żywienia dzieci w wieku przedszkolnym

Prawidłowe żywienie w wieku przedszkolnym warunkuje właściwy rozwój, utrzymanie sprawności fizycznej, intelektualnej i emocjonalnej.

Wartość energetyczna całodziennej diety dziecka w wieku 4-6 lat powinna wynosić ok. 1400 kcal. Energia dostarczana z pożywieniem jest niezbędna do prawidłowego przebiegu wszystkich procesów zachodzących w organizmie. W całodziennej puli energetycznej diety białko powinno dostarczać 12% energii, tłuszcz – 30-35%, a węglowodany 53-58%.

Pożywienie powinno dostarczać organizmowi dziecka odpowiednią ilość energii oraz składników pokarmowych i płynów, we właściwych proporcjach. Podstawą zbilansowanej diety dzieci jest taki dobór produktów z różnych grup, który pozwala na przygotowanie pełnowartościowych posiłków:

  • produkty polecane w żywieniu dzieci powinny mieć dużą wartością odżywczą i jakość zdrowotną; polecana jest żywność naturalna, świeża, mało przetworzona.
  • w całodziennej diecie dziecka w wieku przedszkolnym należy uwzględniać mleko i jego przetwory, jaja, chude mięso, wysokogatunkowe wędliny, produkty zbożowe z pełnego przemiału ziarna, tłuszcz (masło, oleje) oraz świeże warzywa i owoce.
  • dieta dziecka w wieku przedszkolnym powinna być urozmaicona, umiarkowana, z uregulowanymi porami spożywania posiłków, z ograniczeniem ilości soli i cukru.
  • dziecko powinno spożywać 4-5 posiłków w ciągu dnia, w tym 3 posiłki podstawowe: śniadanie, obiad i kolację oraz 2 mniejsze posiłki dodatkowe: drugie śniadanie i podwieczorek. Liczbę posiłków spożywanych w ciągu dnia przez dziecko, które uczęszcza do przedszkola, należy skorelować z posiłkami podawanymi w domu. W przedszkolu dzieci spożywają najczęściej 2-3 posiłki, a pozostałe 1-3 w domu.

Główne błędy żywieniowe obserwowane w żywieniu dzieci w wieku przedszkolnym to:

  • małe ilości warzyw, zwłaszcza bogatych w karoten oraz będących źródłem witaminy C
  • zbyt duża ilość słodyczy w diecie dzieci: znaczna ilość cukierków, lizaków, batonów, gum do żucia oraz słodkich napojów. Nadmiar sacharozy i innych cukrów dodanych w diecie dzieci może oddziaływać niekorzystnie na wchłanianie składników mineralnych, takich jak cynk i żelazo. Natomiast duży udział soków owocowych i słodkich napojów w diecie może niekorzystnie wpływać na wysokość i masę ciała, a przede wszystkim przyczyniać się do powstawania niedoboru masy ciała lub do nadwagi
  • zbyt małe spożycie wapnia, który stanowi podstawowy materiał budulcowy kości i zębów. Dzieciom należy podawać pasteryzowane, świeże mleko lub mleko o przedłużonej trwałości oraz jogurty naturalne, kefiry, sery twarogowe. Szklanka mleka (250 ml) pokrywa ¼ dziennego zapotrzebowania na wapń

oraz błędy typu:

  • Ø nerwowa atmosfera, pośpiech w czasie trwania posiłku,
  • Ø rozpraszanie uwagi dziecka w czasie posiłku zabawkami, telewizją,
  • Ø „bieganie” za dzieckiem z jedzeniem,
  • Ø proponowanie niejadkom słodyczy w zamian za zjedzenie posiłku,
  • Ø czytanie przez osoby dorosłe podczas posiłków gazet lub oglądanie telewizji.

Sposób żywienia dzieci w wieku przedszkolnym zależy od środowiska rodzinnego. Dlatego tak ważne jest upowszechnianie zasad prawidłowego żywienia wśród dzieci i ich rodziców. Edukacja żywieniowa powinna uświadamiać, jakie są cele prawidłowego żywienia.

Najczęstsze problemy zdrowotne dzieci w wieku przedszkolnym związane z nieprawidłowym żywieniem

Odpowiednie żywienie dziecka w wieku przedszkolnym ma na celu:

  • dostarczenie wszystkich koniecznych do jego prawidłowego rozwoju składników pokarmowych
  • zwiększenie odporności na oddziaływanie szkodliwych czynników środowiska; spożywanie zbyt dużej lub zbyt małej w stosunku do potrzeb ilości składników odżywczych nie jest dla dziecka korzystne. Prowadzić może do zaburzeń rozwoju, w tym zarówno do nadwagi, jak i do niedożywienia oraz zwiększa ryzyko wystąpienia chorób dietozależnych w przyszłości.

Nadwaga

Nadwaga to zaburzenie odżywienia, wynikające z dysproporcji pomiędzy energią uzyskaną z pożywienia a energią wydatkowaną przez organizm dziecka. Prowadzi to w konsekwencji do przyrostu masy ciała, wyrażającego się przede wszystkim nadmiernym rozwojem tkanki tłuszczowej. U otyłych dzieci w wieku przedszkolnym często stwierdza się już występujące zaburzenia gospodarki lipidowej, zaburzenia tolerancji glukozy, nadciśnienie tętnicze, wady postawy. Otyłość może wywierać niekorzystny wpływ na rozwój psychiczny dziecka, np. z powodu konfliktów z rówieśnikami nieakceptującymi otyłego kolegi oraz z powodu jego mniejszej sprawności fizycznej.

Niedożywienie

Niedobory żywieniowe u dzieci w tym wieku mogą skutkować zaburzeniem rozwoju fizycznego polegającym na braku prawidłowych przyrostów masy ciała, utracie masy ciała, a w konsekwencji na zahamowaniu przyrostów wysokości ciała. Niedobory pokarmowe mogą dotyczyć wszystkich lub niektórych składników odżywczych. Przewlekły niedobór wapnia i witaminy D w diecie może skutkować między innymi rozwojem krzywicy, uniemożliwia osiągnięcie odpowiedniej masy kostnej, a tym samym zwiększa ryzyko rozwoju osteopenii lub osteoporozy w dorosłości. Odpowiednie zbilansowanie diety dziecka w zakresie tych składników jest tym bardziej istotne, że w okresie od 4. do 6. roku życia dziecka zachodzi intensywna mineralizacja kości, pojawiają się nowe punkty kostnienia. Ogólnopolskie badanie nad zawartością wapnia i witaminy D w diecie dzieci w wieku 4 lat wykazało przewlekły niedobór: wapnia u 51% badanych, a witaminy D u 99% dzieci.

Dzieci niedożywione częściej chorują. Za infekcje układu oddechowego, a czasem za dłuższy i cięższy ich przebieg odpowiedzialne może być zmniejszenie odporności spowodowane niedoborem w diecie, między innymi witamin i składników mineralnych. Wskazuje się na związek między niedoborem witaminy D a zwiększoną częstością występowania zakażeń układu oddechowego, co być może wiąże się między innymi z wpływem tej witaminy na mechanizmy odpornościowe organizmu.

Niedobór żelaza w diecie odpowiadać może za większą podatność na zakażenia układu oddechowego, zaburzenia funkcji poznawczych, gorszy rozwój motoryczny dziecka. Czasem jedynymi objawami przewlekłego niedoboru żelaza w diecie może być gorsze samopoczucie dziecka: apatia lub rozdrażnienie, ból głowy, osłabienie, niechęć do zabawy.

Próchnica zębów

Częstość występowania próchnicy w Polsce pozwala zaliczyć ją do chorób społecznych. Dzieci w wieku przedszkolnym mają już zazwyczaj pełne uzębienie mleczne (20 zębów). Około 6. roku życia rozpoczyna się wymiana zębów mlecznych na stałe. Zęby mleczne, podobnie jak i zęby stałe, narażone są na rozwój próchnicy, choroby wywoływanej przez bakterie.

Pamiętaj:

  • Próchnica zaliczana jest do chorób zakaźnych tkanek twardych zęba. Polega ona na demineralizacji substancji nieorganicznych z następową destrukcją substancji organicznych z powodu działania kwasów wytworzonych przez bakterie w płytce nazębnej (obniżających pH jamy ustnej poniżej 5,5). Kwasy te powstają w wyniku metabolizmu cukrów, przede wszystkim sacharozy, glukozy i fruktozy.
  • Podatność na rozwój próchnicy zależy między innymi od predyspozycji osobniczej, występowania niektórych chorób, niedostatecznej lub niewłaściwej pielęgnacji jamy ustnej, a także od nieprawidłowego sposobu odżywiania się (pojadania między posiłkami, spożywania nadmiernej ilości słodyczy oraz słodkich i gazowanych napojów, niedoboru w diecie wapnia, fosforu, witamin i niektórych mikroelementów).
  • Badania potwierdzają zależność między występowaniem próchnicy a ilością spożywanego cukru oraz znaczenie profilaktyczne późniejszego wprowadzania do diety dziecka słodyczy.
  • Chore, zmienione próchniczo zęby mleczne są źródłem zakażenia zębów stałych.

Zaparcie

Częstość oddawania stolca u osób zdrowych wynosi od 3 razy na dobę do 1 na 3 dni. Pod pojęciem zaparcia rozumieć należy utrudnione, wymagające wysiłku oddawanie stolca oraz wydalanie go w odstępach dłuższych niż 3 dni.

Zaparcie:

  • występuje u około 15% populacji dziecięcej i stanowi 10-25% chorób gastroenterologicznych u dzieci
  • u większości dzieci zaparcie ma charakter czynnościowy, a jedynie u niewielkiego odsetka ich przyczynę stanowią zaburzenia organiczne (np. metaboliczne, neurologiczne, endokrynologiczne). Zaburzenia organiczne powinny być szybko identyfikowane, w razie konieczności przy wykorzystaniu badań dodatkowych, w celu zastosowania optymalnego sposobu leczenia
  • zaparcie nawykowe rozpozna się zwykle u dzieci powyżej 3 roku życia, ponieważ większość dzieci w tym wieku nabywa już umiejętności świadomej kontroli odruchu defekacyjnego. Ta najczęstsza postać zaparcia jest uwarunkowana głównie nieprawidłowymi przyzwyczajeniami żywieniowymi (diety ubogoresztkowe, niewystarczająca podaż płynów, nieodpowiedni rodzaj płynów) oraz zbyt małą aktywnością fizyczną.

Alergia na pokarm

Alergia na pokarm jest definiowana jako powtarzalna, niepożądana reakcja kliniczna spowodowana specyficzną odpowiedzią immunologiczną organizmu na składnik/składniki danego pokarmu.

  • Ø niepożądane reakcje na pokarmy powstające bez udziału układu odpornościowego są nazywane niealergiczną nadwrażliwością na pokarmy (lub nietolerancją pokarmową). Przykładem takiej reakcji jest np. nietolerancja cukru mlecznego (laktozy) spowodowana niedoborem enzymu trawiącego cukier mleczny
  • Ø szacuje się, że alergia na pokarmy występuje u 5-8% dzieci i należy do częstszych chorób. Ponad 90% reakcji alergicznych u dzieci jest wywoływanych przez mleko krowie, jajo kurze, soję, pszenicę, orzeszki ziemne, ryby i skorupiaki
  • Ø objawy alergii u dzieci mogą dotyczyć prawie każdego narządu. U dzieci w wieku przedszkolnym najczęściej są to objawy ze strony skóry (atopowe zapalenie), przewodu pokarmowego (wymioty, biegunka, wzdęcie brzucha), układu oddechowego (nawrotowe zakażenia) albo zahamowanie przyrostu masy ciała, a następnie wzrostu
  • Ø rzadziej występującą kliniczną manifestacją alergii, ale jedną z najgroźniejszych, jest uogólniona reakcja natychmiastowa, tzw. wstrząs anafilaktyczny
  • Ø objawy alergii na pokarmy mogą wystąpić bezpośrednio po ich spożyciu lub w ciągu kilku godzin do kilku tygodni od wprowadzenia nowego pokarmu.
  • Ø podstawę leczenia alergii na pokarmy stanowi tzw. dieta eliminacyjna polegająca na czasowym wyeliminowaniu z diety dziecka szkodliwego składnika pokarmowego z jednoczesnym wprowadzeniem na jego miejsce składnika zastępczego o równoważnych wartościach odżywczych
  • Ø postępowanie to ma na celu nabycie przez organizm dziecka tolerancji. W przypadku reakcji natychmiastowych, uogólnionych niejednokrotnie jest to trwała eliminacja danego składnika
  • Ø konieczność stosowania diet eliminacyjnych może prowadzić do niedoborów pokarmowych zależnych od rodzaju stosowanej u dziecka diety. Najczęściej są to niedobry wapnia, witaminy D oraz żelaza.

NOWA PIRAMIDA ZDROWEGO ŻYWIENIA

I AKTYWNOŚCI FIZYCZNEJ

Warto śledzić nowości i ciekawostki dotyczące zmian w zasadach żywieniowych, proporcjach; warto zapoznać się z nową Piramidą zdrowego żywienia  i aktywności fizycznej.

Piramida żywienia to graficzne przedstawienie zasad zdrowego odżywiania – ogólnej idei, jak komponować swój jadłospis, aby postępować z korzyścią dla zdrowia. Towarzyszy jej 10 zwięzłych zasad, które razem stanowią punkt wyjścia do planowania żywienia. W styczniu 2016 r. Instytut Żywności i Żywienia opublikował nową piramidę na podstawie najnowszych doniesień naukowych i badań, a także rekomendacji światowych ośrodków eksperckich.

Pierwszą zmianą jest nowa nazwa. Najnowsze zalecenia IŻŻ ujęte są pod nazwą „Piramida Zdrowego Żywienia i Aktywności Fizycznej”. Aktywność fizyczna u podstawy piramidy była ujęta już w wersji z 2009 roku, jednak teraz przypisuje się jej dużo większe znaczenie. Możemy wnioskować, że bez codziennej umiarkowanej dawki ruchu, nie da się pozostać w dobrym zdrowiu na długo. Nie musi to być wysiłkowy trening. Na początku wystarczy spacer. W dobie ciągłego przemieszczania się samochodami i pracy siedzącej każda forma ruchu jest pożądana.

PIRAMIDA ZDROWEGO ŻYWIENIA I AKTYWNOŚCI FIZYCZNEJ

- praca zbiorowa dzieci 4, 5 - letnich z Przedszkola nr 11 „Pentliczek” w Koninie

 

Nowa piramida zdrowego żywienia - najważniejsze są warzywa! Najbardziej istotna zmiana w piramidzie to przesunięcie warzyw na jej najniższe piętro – czyli nadanie im rangi najważniejszych produktów spożywczych w codziennym jadłospisie. Warzywa i owoce zastąpiły produkty zbożowe, których ilość obecnie jest nieco ograniczona - z podstawy przesunięto je piętro wyżej. Doniesienia naukowe bez żadnych wątpliwości mówią, że warzywa i owoce są niezbędne dla prawidłowego funkcjonowania organizmu. Dostarczają witamin, przeciwutleniaczy i składników mineralnych. Chronią przed chorobami układu krążenia, nowotworami, sprzyjają utrzymaniu prawidłowej masy ciała, a także zmniejszają ryzyko cukrzycy. Warzywa i owoce powinny stanowić przynajmniej połowę naszego codziennego pożywienia, z czego ¾ wypełniamy warzywami, a ¼ owocami. Warzywa można jeść bez ograniczeń, natomiast ilość owoców powinna podlegać kontroli ze względu na zawartość cukrów prostych.

Zboża - nadal zalecane jest spożywanie produktów zbożowych, jednak w mniejszych ilościach. Polacy uwielbiający kanapki, powinni się tym zasugerować i bardziej urozmaicić swoją dietę, zastępując częściowo pieczywo np. sałatkami. Zwrócono też uwagę na to, że ważny jest rodzaj spożywanych produktów zbożowych. Polecane są makarony i pieczywo z pełnego ziarna, kasze i brązowy ryż. Wszystkie te pokarmy - tak jak warzywa i owoce - są źródłem błonnika, niezwykle istotnego w prawidłowej pracy układu trawiennego i ochronie jelita grubego przed nowotworami.

Nabiał - kolejne piętro piramidy obejmuje mleko i jego przetwory, np. sery, jogurty i maślanki. Należy je spożywać w ilości co najmniej dwóch szklanek mleka lub przetworów mlecznych głównie ze względu na konieczność dostarczania wapnia i witaminy D.

Białko zwierzęce - kolejny fragment piramidy, który nie uległ zmianie, to umieszczone ponad nabiałem źródła białka, czyli ryby, mięsa, jaja i nasiona roślin strączkowych. Specjaliści Instytutu Żywności i Żywienia zalecają ograniczenie spożycia mięsa, zwłaszcza czerwonego. W diecie należy zastępować je rybami, roślinami strączkowymi i jajkami.

Tłuszcze - na szczycie piramidy znalazły się zdrowe tłuszcze. Oprócz symbolicznego oleju znajdują się również orzechy. Orzechy to świetne źródło nienasyconych kwasów tłuszczowych, które przyczyniają się do obniżania cholesterolu, działają przeciwzakrzepowo i przeciwmiażdżycowo. W zależności od odmiany, spożywanie orzechów niesie ze sobą wiele różnych korzyści zdrowotnych. Ich umieszczenie w piramidzie bezpośrednio wskazuje, że to żywność wartościowa dla zdrowia, mimo że wysokokaloryczna. Jednocześnie naukowcy zalecają ograniczenie tłuszczów zwierzęcych, jak masło i smalec.

Podstawowy napój - woda

Warto zwrócić również uwagę na symbole znajdujące się wokół piramidy. Przy samej podstawie, obok warzyw, umieszczony został dzbanek z wodą. Woda powinna być podstawowym napojem w ciągu dnia. Należy wypijać jej co najmniej 1,5 litra dziennie, regularnie przez cały dzień. W diecie powinna ona zastąpić soki w kartonach i słodkie napoje gazowane.

Mniej cukru i soli, więcej ziół!

Wyraźnie podkreślono konieczność ograniczenia cukru i soli, dosładzania i dosalania potraw. Symbolizują to przekreślone kostki cukru przy kawie i herbacie oraz solniczka. Cukier dodany do napojów i potraw to powszechny problem. Zawiera go mnóstwo gotowych produktów spożywczych, często nieoczywistych, dlatego należy czytać etykiety. Dla utrzymania dobrego zdrowia koniecznie należy ograniczyć spożycie cukru. Można zacząć najprościej – nie dodając go do napojów. Sugerują to zalecenia specjalistów, którzy namawiają do wyłączenia z diety słodyczy i do zastąpienia ich owocami i orzechami.

Zwrócenie uwagi na sól w piramidzie żywienia może poprawić świadomość konsumentów i zmniejszyć spożycie „białej śmierci”. Sól zdobyła tę niechlubną nazwę, ponieważ przyczynia się do podnoszenia ciśnienia krwi i jest współodpowiedzialna za udar mózgu i zawał serca.

Nowością w piramidzie jest umieszczenie alternatywy dla soli, czyli ziół. Doprawianie potraw większą ilością tymianku, estragonu czy bazylii świetnie podkreśla smak jedzenia, a przy tym ułatwia ograniczenie dosalania. Zioła niosą ze sobą jednak nie tylko walor smakowy. Świeże i suszone to źródło cennych składników prozdrowotnych. Zioła mogą przyspieszać trawienie, poprawiać metabolizm, wspomagać oczyszczanie wątroby, a nawet działać na komórki ciała ochronnie i przeciwnowotworowo.

10 zasad zdrowego żywienia związanych

z Piramidą Zdrowego Żywienia i Aktywności Fizycznej

 

  1. Spożywaj posiłki regularnie (4-5 posiłków co 3-4 godziny).
  2. Warzywa i owoce spożywaj jak najczęściej i w jak największej ilości, co najmniej połowę tego, co jesz. Pamiętaj o właściwych proporcjach - 3/4 warzywa, 1/4 owoce.
  3. Spożywaj produkty zbożowe, zwłaszcza pełnoziarniste.
  4. Co dziennie spożywaj co najmniej dwie duże szklanki mleka. Możesz je zastąpić jogurtem, kefirem i - częściowo - serem.
  5. Ograniczaj spożycie mięsa, zwłaszcza czerwonego i przetworzonych produktów mięsnych do 0,5 kg tygodniowo. Jedz ryby, nasiona roślin strączkowych i jaja.
  6. Ograniczaj spożycie tłuszczów zwierzęcych. Zastępuj je tłuszczami roślinnymi.
  7. Unikaj spożycia cukru i słodyczy (zastępuj je owocami i orzechami).
  8. Nie dosalaj potraw i kupuj produkty z niską zawartością soli. Używaj ziół - mają cenne składniki i poprawiają smak potraw.
  9. Pamiętaj o piciu wody, co najmniej 1,5 l dziennie.
  10. Nie spożywaj alkoholu.

 

CO WIĘC ROBIĆ?

W dobie szybkiego rozwoju cywilizacji popularne i bardzo niebezpieczne stało się promowanie diety w reklamach telewizyjnych skierowanych do dzieci. Stanowi ona odwrotność piramidy żywieniowej. Do tego dochodzi zmniejszona ilość ruchu, czas spędzony przez dzieci przed komputerem, telewizorem, na dodatkowym angielskim i innych tego typu zajęciach.

Zmianie ulegają również nawyki żywieniowe  i są to niestety, zmiany w złym kierunku. Zmienia się sposób organizacji codziennych zajęć, rodzice coraz częściej korzystają przy przygotowaniu posiłków z gotowych półproduktów, gdyż tak jest szybciej, łatwiej…, bo wciąż mamy za mało czasu. W sklepach nęcą kolorowe i błyszczące opakowania batoników, chipsów, napoje z dużą zawartością cukru, a wszystko nafaszerowane jest konserwantami. Często ulegamy wszechobecnym reklamom czy kaprysom dzieci. Jednym słowem, jemy niezdrowo, obficie, produkty wysoko przetworzone. Brakuje w naszej diecie warzyw, owoców, witamin, minerałów i wielu niezwykle potrzebnych składników. Na efekty nie trzeba długo czekać, pojawiają się szybko: nadwaga, otyłość, choroby cywilizacyjne, cukrzyca … Aby tego uniknąć należy jak najszybciej poprawić nasze zwyczaje żywieniowe, są one ważnym czynnikiem w rozwoju, szczególnie  w dzieciństwie, które jest okresem szybkiego rozwoju fizycznego i umysłowego.

Nie należy rezygnować z podejmowania działań na rzecz zmiany nawyków żywieniowych dzieci. Wpływ  na prawidłowe odżywianie dziecka w wieku przedszkolnym ma również przedszkole. Niezbędna jest tu współpraca z rodziną dziecka. To przede wszystkim w rodzinie powstają nawyki żywieniowe i przyzwyczajenia dziecka.

Czym skorupka za młodu nasiąknie …

Jak już wcześniej wspomniałam, sposób żywienia dzieci w wieku przedszkolnym zależy od środowiska rodzinnego. Zasadą jest, iż rodzice prowadzący zdrowy styl życia i przestrzegający zasad racjonalnego żywienia są najlepszym wzorcem do naśladowania dla swoich rosnących dzieci. Dlatego powinniśmy zadbać także o nasze odżywianie. Dawaj przykład, by mogło postępować tak, jak Ty postępujesz, a nie tak jak mówisz, że powinno być. Namawianie dziecka do jedzenia warzyw i owoców nic nie pomoże, gdy w tym samym czasie rodzice zjadają pospiesznie po pracy kupioną, przyniesioną do domu pizzę czy odgrzewając gotowe danie w mikrofali.  Dlatego tak ważną sprawą jest przekazanie dziecku prawidłowych nawyków żywieniowych, korygowanie złych przez osoby dorosłe zarówno w domu jak i przedszkolu, ważne jest upowszechnianie zasad prawidłowego żywienia zarówno wśród dzieci jak i rodziców. Należy doskonalić dobre zwyczaje, które udało się wypracować.   Dziecko w wieku przedszkolnym warto angażować w racjonalne zakupy zdrowych produktów spożywczych, uczyć układania kolorowego jadłospisu i przygotowywania podstawowych posiłków. Ozdabianie kanapek kolorowymi warzywami to wspaniała zabawa i okazja do zapewnienia przedszkolakowi zdrowego posiłku. Dziecko powinno znać i odróżniać potrawy zdrowe od tych, których należy unikać oraz wiedzieć, dlaczego. Zapewnij dziecku dostęp do zdrowych produktów. Zamiast kalorycznych i mało odżywczych przekąsek, słodyczy lodów i słodzonych napojów, podsuwaj dziecku owoce i warzywa jako przekąski i stały element posiłków. Wybieraj niskotłuszczowe produkty mleczne, gdyż  są niezbędnym elementem diety dziecka. Stanowią ważne źródło wapnia oraz białka. Dla dziecka w wieku przedszkolnym wybieraj jednak już produkty mleczne ze zmniejszoną zawartością tłuszczu bez dodatku cukru, np. zamiast mlecznego deseru wybierz jogurt naturalny i dodaj do niego świeże owoce. Warto też zachęcać dzieci w tym wieku do kreatywnego nakrywania do stołu i uczyć je dobrych manier. Ważne jest, aby przedszkolaki znały i stosowały zasady właściwego spożywania posiłków, wspólnie z rówieśnikami w przedszkolu, ale też w domu z rodziną – przy stole, a nie przed telewizorem! Wspólny posiłek powinien być spożywany, kiedy tylko jest to możliwe – jest to kolejna wspaniała okazja nie tylko do wpojenia dziecku zasad zdrowego odżywiania, ale też jedzenia bez pośpiechu, w rodzinnej atmosferze, co ma zbawienny wpływ także na dorosłych. Propaguj aktywność fizyczną i uczestnicz w niej. Zabierz dziecko na spacer, przejażdżkę rowerem, basen. Ogranicz siedzący tryb życia przed komputerem i telewizorem do minimum. Nie instaluj tych urządzeń w pokoju dziecka.

Podsumowując rozważania dotyczące zdrowego żywienia dzieci w wieku przedszkolnym pragnę podkreślić, iż dziecko w tym wieku wykazuje inicjatywę i chęć kształtowania nawyków żywieniowych, dlatego podjęte przez dorosłych działania w tym zakresie zaowocują w przyszłości, pomogą wykształcić u dziecka prawidłowe nawyki żywieniowe, które zapewnią zdrowy rozwój i będą przydatne również w dorosłym życiu.

 

Opracowała:

Dorota Piecha